گذشت ، اين دستگيرى پس از آن بود كه ايشان در يك سخنرانى عمومى از اعمال دولت و نيز لايحه كاپيتولاسيون انتقاد كرد . « 1 » ايشان پس از آن براى مدتى به زابل ، سپس يزد و پس از آن ميگون تهران تبعيد شد كه در هر كدام يكسال يا بيشتر به درازا كشيد . همچنين در سال 51 تعدادى از علماى قم از جمله آيت‌الله‌العظمى روحانى به مناسبت اعدام چندتن از سران مجاهدين خلق اطلاعيه‌هايى صادر كردند كه اعلاميه آيت‌الله‌العظمى روحانى ، مفصل و بسيار صريح بود ، به‌طورى كه بخشى از متن اعلاميه وى در « اعلاميه شماره 10 حوزه علميه قم » درج شده بود . « 2 » با آغاز رخدادهاى سياسى در نيمه دوم سال 1356 آيت‌الله‌العظمى روحانى به‌صورت صريح وارد ميدان مبارزه با رژيم پهلوى شد . مدرسه فيضيه كه از سال 1354 به‌دنبال حمله ساواك بسته شده بود ، هم‌زمان با درگذشت حجت‌الاسلام ابوالفضل زاهدى و به بهانه تشييع جنازه وى با اجتماع عظيم طلاب ، مجددا باز شد . در جريان باز شدن آنكه نياز به تأييد و حضور يك مرجع داشت ، طلبه‌ها به سراغ آيت‌الله‌العظمى روحانى رفته وايشان نيز پذيرفت تا در مدرسه حاضر شده و نماز ظهر را به جماعت به‌جاى آورد . « 3 » ايشان با نگارش كتاب نظام حكومت در اسلام در سال 1355 ش اعتقاد خود را به دولت اسلامى به رياست فقها يا به عبارتى تشكيل حكومت اسلامى تحت رهبرى ولى فقيه نشان داده بود . اين كتاب تا دىماه 57 سه‌بار در تيراژهاى بسيار بالا به چاپ رسيد . آيت‌الله‌العظمى روحانى در حوادث انقلابى سال‌هاى 1356 و 1357 شركت فعال داشت و نامش به‌طور معمول همراه ديگر مراجع تقليد ، ياد مىشد . شدت

--> ( 1 ) . اسناد انقلاب اسلامى ، ص 163 ( 2 ) . اسناد انقلاب اسلامى ، ج 4 ، ص 222 - 223 ( 3 ) . شرح مفصل آن را بنگريد در : زندگينامه . . . ص 70 - 73